DOSKONALI W JEDNOŚCI: DUCHOWOŚĆ KOMUNII NA CO DZIEŃ
„Ja w nich, a Ty we Mnie! Oby się tak zespolili w jedno, aby świat poznał, żeś Ty Mnie posłał i żeś Ty ich umiłował tak, jak Mnie umiłowałeś”
(J 17,23)
W ubiegłym miesiącu rozważaliśmy jedność trynitarną jako fundament komunii i przezwyciężania różnic. W październiku słowo zaprasza nas do postawienia kolejnego kroku: przełożenia treści teologicznych na duchowość komunii przeżywaną w codzienności. Werset J 17,23b przypomina nam, że nasza jedność nie jest tylko dla nas, lecz dla świata, aby „poznał, żeś Ty Mnie posłał i żeś Ty ich umiłował tak, jak Mnie umiłowałeś”. Oznacza to, że sposób, w jaki żyjemy i budujemy relacje na gruncie rodzinnym, wspólnotowym czy zawodowym, ma być dla innych wyraźnym świadectwem miłości Chrystusa i obecności Ojca. Jest to zaproszenie do tego, by czynić z miłości braterskiej podstawowy wyróżnik naszego bycia uczniami, czyniąc z całego Ruchu Przymierza Miłosierdzia i każdego z jego członków żywy znak królestwa Bożego na ziemi (por. Konstytucje…, 8).
„Oby się tak zespolili w jedno…” (J 17,23)
Ten werset modlitwy Jezusa jest nie tylko powtórzeniem prośby o jedność uczniów („Oby się tak zespolili w jedno”), lecz objawia misyjny i ewangelizacyjny cel tej jedności. Jedność tych, którzy wierzą w Jezusa, nie jest sama w sobie celem, lecz jest czytelnym znakiem dla świata. Greckie słowo τετελειωμένοι, teteleiōménoi (‘uczynieni doskonałymi, w pełni ukończeni’) sugeruje jedność pełną, dojrzałą, całkowitą, taką, która osiąga swój cel. Nie chodzi tu o powierzchowne połączenie, lecz o komunię będącą odzwierciedleniem doskonałej miłości trynitarnej.
Zauważmy, że sedno przekazu znajduje się w części końcowej przytoczonych słów: „aby świat poznał, żeś Ty Mnie posłał i żeś Ty ich umiłował tak, jak Mnie umiłowałeś”. Wiarygodność misji Jezusa oraz wiarygodność miłości Ojca w oczach świata zależy od widzialnej jedności Jego uczniów. Jeśli ci, którzy wierzą, żyją we wzajemnej miłości, świat może rozpoznać boskie pochodzenie Jezusa (że to Ojciec Go posłał) oraz właściwą naturę Boga (Ojciec umiłował uczniów tą samą miłością, którą umiłował Syna). Miłość braterska uczniów staje się „dowodem” obecności Boga i prawdziwości Ewangelii (por. Statuty…, art. 2, §2).
Magisterium Kościoła w dokumencie Unitatis Redintegratio zaznacza, że „brak jedności jawnie sprzeciwia się woli Chrystusa, jest zgorszeniem dla świata, a przy tym szkodzi najświętszej sprawie przepowiadania Ewangelii wszelkiemu stworzeniu” (UR, nr 1). Zobaczmy, że gdy w powyższych słowach Sobór Watykański II zauważa, że rozłam wśród chrześcijan jest przeszkodą w ewangelizacji, rozbrzmiewa bezpośrednim echem słów Jezusa z J 17,23b. Dlatego właśnie jedność nie jest tylko pobożnym życzeniem, lecz lecz integralną częścią misji Kościoła, warunkiem koniecznym do wiarygodności jego świadectwa (por. Statuty…, art. 18, §1–2).
Święty Augustyn w Komentarzu do Ewangelii św. Jana rozważał: czym jest miłość, jeśli nie Duchem Świętym? Jeśli miłujesz, masz Ducha Świętego, jeśli miłujesz jedność, masz Ducha Świętego. Nie myślcie, że miłość będzie tam, gdzie nie ma jedności. Jedność jest właściwością miłości, darem jedności jest miłość (por. św. Augustyn, Epistolam Joannis ad Parthos Tractatus, LXV, 3). Zauważmy, że zdolność kochania i życia w jedności nie pochodzi z nas samych, lecz jest darem Ducha Świętego, tej Osoby, która w Trójcy Świętej jest samą Miłością i więzią komunii. Dlatego mieć Ducha Świętego oznacza kochać i zabiegać o jedność (por. Konstytucje…, 22).
„Oby się tak zespolili w jedno…” (J 17,23)
Zespolenie w jedno [w wersji portugalskiej: „doskonałość w jedności” – przyp. tłum.], o którym mówi Jezus, nie jest nieosiągalnym ideałem, lecz pełną realizacją Jego planu dla ludzkości: by żyć pełnią miłości, która jest samą istotą Boga. Wyrażenie „oby się zespolili w jedno”, przywołuje ideę ostatecznego spełnienia, czegoś, co osiągnęło swój ostateczny cel. Nie chodzi o indywidualną doskonałość moralną, lecz o doskonałą komunię, w której wzajemna miłość osiąga swą dojrzałość i pełnię. Zauważmy, że owa doskonała jedność jest odzwierciedleniem pełni miłości, która istnieje w Trójcy Świętej, a która rozlewa się na nas. Jest ona najprawdziwszym wyrazem królestwa Bożego na ziemi, ponieważ Królestwo to komunia z Bogiem i ludźmi. Kiedy chrześcijanie żyją w głębokiej, widzialnej jedności, królestwo Boże nie tylko jest głoszone, lecz staje się obecne i namacalne. Taka doskonałość w jedności nie oznacza nieobecności błędów czy trudności, lecz wytrwałość w miłości, która wszystko przezwycięża i przebacza, zawsze zabiegając o przywrócenie zerwanej jedności (por. Konstytucje…, 149).
Wezwanie do doskonałej jedności stawia przed nami wyzwanie ciągłego nawracania się, wychodzenia z egoizmu ku miłości ágape (całkowitego, bezinteresownego oddania). Oznacza to nieustanne zabieganie o harmonię w relacjach, o pojednanie i przełamywanie barier międzyludzkich. Każda różnica zdań, każdy konflikt, każdy akt przebaczenia i każdy gest akceptacji stają się okazją do praktykowania i pogłębiania owego „zespolenia w jedno”. Świadczenie o królestwie Bożym nie dokonuje się jedynie przez wielkie dzieła, lecz przez zdolność kochania i życia komunią w codzienności, nawet w rzeczach małych.
Papież Jan Paweł II w swoim liście apostolskim Novo Millennio ineunte poświęcił cały rozdział „duchowości komunii”, nadając jej szerzeniu rangę „wielkiego wyzwania” dla Kościoła w trzecim tysiącleciu. Papież opisuje duchowość komunii nie jako uczucie, lecz jako „zdolność”, „umiejętność” czy „postawę” (por. NMI, 43–46). Wskazuje też zasadnicze filary tej duchowości:
- Spojrzenie utkwione w tajemnicy Trójcy Świętej: oznacza ono spoglądanie na drugiego jako na tego, w którym dostrzegamy blask oblicza Trójcy, jak na „kogoś bliskiego”, bo to daje nam zdolność, by „dzielić jego radości i cierpienia, odgadywać jego pragnienia i zaspokajać jego potrzeby, ofiarować mu prawdziwą i głęboką przyjaźń”. Oto fundament świadectwa miłości.
- Umiejętność «czynienia miejsca» bratu: oznacza ona „przestrzeń wewnętrzną”, do której mój brat może wejść, wolny od osądów czy uprzedzeń; zdolność „dostrzegania w drugim człowieku przede wszystkim tego, co jest w nim pozytywne, a co należy przyjąć i cenić jako dar Boży”. To zaś buduje zdrową miłość, która broni brata, ponieważ zawsze zabiega o dobro drugiego i jego integralność (por. Konstytucje…, 73).
- Braterska przyjaźń i wzajemne wspieranie się: duchowość komunii znajduje swój namacalny wyraz w zdolności, by „dzielić jego [brata] radości i cierpienia, odgadywać jego pragnienia i zaspokajać jego potrzeby, ofiarować mu prawdziwą i głęboką przyjaźń”. Jest to podstawa do wzajemnego „noszenia brzemion” (Ga 6,2), czyniąc wspólnotę prawdziwą rodziną.
„Oby się tak zespolili w jedno…” (J 17,23)
Duchowość komunii wymaga od nas stałej autokrytyki i świadomego wysiłku dostrzegania Chrystusa w drugim. Komunia domaga się od nas refleksji: jak pielęgnujemy w sobie zdolność słuchania, cierpliwość, przebaczenie i przyjmowanie drugiego w naszych codziennych relacjach? Czy jesteśmy gotowi porzucić nasz punkt widzenia, by budować jedność? Braterska przyjaźń, budowana na szacunku i wzajemnej miłości, staje się jednym z najpotężniejszych nośników tej duchowości.
Wzajemna miłość to nie tylko cnota chrześcijańska; to najdoskonalszy wyróżnik uczniów Chrystusa, naczelny argument dla świata, by uznał misję Chrystusa i rozpoznał miłość Ojca. Jezus wyraził to wprost: „Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali” (J 13,35). Oto jest „nowe prawo” miłości. Braterska miłość nie jest jednym z wielu znaków, lecz znakiem najpełniejszym i najdoskonalszym. Ona czyni widzialnym to, co niewidzialne: miłość Boga Ojca, który posłał Syna, oraz miłość Jezusa do swoich uczniów. Wspólnota wierzących w Chrystusa, gdy żyje we wzajemnej miłości, już sama z siebie jest teofanią, objawieniem się Boga w świecie. Jest świadectwem, które nie potrzebuje wielu słów, ponieważ miłość mówi sama za siebie. Dlatego też skuteczność naszej ewangelizacji nie zależy w pierwszej kolejności od elokwencji głoszących, lecz od autentyczności naszego życia w komunii (por. Konstytucje…, 7).
Jako Przymierze Miłosierdzia jesteśmy wezwani do zrobienia rachunku sumienia z jakości naszej miłości braterskiej. Czy nasze misje naprawdę są przestrzenią, w której wzajemna miłość staje się namacalna? Czy nasze relacje osobiste i wspólnotowe dają światu powód do wiary w Jezusa? W tym miejscu widzimy cały ogrom ciążącej na nas odpowiedzialności: każdy akt miłości, każde przebaczenie, każdy gest pojednania buduje wiarygodność chrześcijańskiego przesłania; i przeciwnie: każdy rozłam, każda obmowa, każde wykluczenie niszczy tę wiarygodność. Braterska miłość to najpotężniejsze narzędzie misyjne, to uniwersalny język, który świat, nawet ten niewierzący, może zrozumieć. Innymi słowy, jesteśmy wzywani do wykraczania poza samo tylko istnienie obok siebie czy bierną tolerancję, a dążenia do czynnej jedności w miłości, która wyraża się w przebaczeniu, cierpliwości, pokornej służbie, uważnym słuchaniu i docenianiu daru innych. Gdzie panuje miłość, różnice stają się wzajemnym dopełnianiem, a konflikty zostają przezwyciężone mocą miłości, która daje siebie drugiemu. To miłość czyni nas „zespolonymi w jedno”, zdolnymi do świadczenia wobec świata o miłości Boga.
Podsumowując, powyższe refleksje są dla nas zaproszeniem do podjęcia zobowiązania, by żyć według „duchowości komunii” w naszej codzienności. „Zespolenie w jedno”, o które Jezus prosił Ojca, nie jest samym tylko wzniosłym ideałem, lecz powołaniem do życia pełnią Bożej miłości, do objawiania królestwa Bożego na ziemi. Zainspirowani przez św. Jana Pawła II, jesteśmy wezwani do krzewienia „duchowości komunii”, co się przekłada na zdrową miłość, chronienie brata i braterską przyjaźń. Wzajemna miłość staje się naczelnym znakiem dla świata, tym, dzięki któremu może on przyjąć misję Chrystusa i poznać miłość Ojca, ponieważ miłość bliźniego jest prawdziwym spoiwem, które nas jednoczy i napędza. Oby każdy nasz gest, słowo i czyn były żywym świadectwem jedności trynitarnej, latarnią, która będzie oświetlać drogę światu spragnionemu miłości i jedności!
Propozycja życia słowem na miesiąc:
Osobiste: nieustannie dążyć do doskonałej jedności oraz do miłości, która jest żywym świadectwem dla innych. Duchowość komunii zaczyna się w sercu każdego członka Ruchu Przymierza Miłosierdzia, w jego relacji ze sobą samym, z Bogiem i z drugim człowiekiem, przemieniając każde działanie w świadectwo.
- Rachunek sumienia (codziennie pod koniec dnia): poświęcić krótką chwilę pod koniec dnia na rewizję tego, na ile żyłem (lub nie) „zespoleniem w jedno” w budowanych przeze mnie relacjach. Zadać sobie pytania: w jakich momentach udało mi się dziś przyjąć Chrystusa w moim bracie? W jakich momentach moje czyny lub słowa wnosiły do relacji jedność albo rozłam? Co mogę zrobić, żeby bardziej kochać? Ćwiczenie to pomoże ci wzrastać w samoświadomości i rozwijać umiejętność uczenia się na podstawie codziennych doświadczeń, dążąc do umocnienia w miłości (por. Konstytucje…, 86).
- Ćwiczyć się w spojrzeniu miłości (codziennie): ćwiczyć się w patrzeniu na każdą spotykaną osobę (szczególnie tę, która sprawia ci trudność) z intencją dostrzeżenia w niej wpierw tego, co dobre i pozytywne, zamiast w pierwszej kolejności osądzać. Pamiętać o słowach Jana Pawła II: uczyć się spoglądać na brata jako na „kogoś bliskiego”, na „dar dla mnie” (NMI, 43). W ten sposób zwalczamy uprzedzenia i krytykanctwo, otwierając przestrzeń dla braterskiej przyjaźni.
- Raz na tydzień zastanowić się nad choćby jedną sytuacją, w której interweniowałeś (z miłością i rozwagą), by bronić czyjejś godności, zażegnać nieporozumienie, oddać komuś sprawiedliwość lub powiedzieć słowo otuchy bratu przeżywającemu jakieś trudności. Zapisać sobie te doświadczenia, zwracając uwagę na to, jak bardzo stanięcie w obronie drugiego jest konkretnym wyrazem miłości.
Wspólnotowe: żyć w jedności, będąc znakiem dla świata. Ruch Przymierze Miłosierdzia, żyjąc autentyczną miłością bliźniego, staje się dla świata narzędziem rozpoznania misji Chrystusa oraz poznania miłości Ojca.
- Promować wzrastanie w braterskiej przyjaźni i wzajemnym wspieraniu, według modelu duchowości komunii przedstawionego przez Jana Pawła II; przyjaźni będącej miejscem dzielenia radości i cierpienia, modlitwy jednych za drugich oraz wzajemnego wspierania się w wyzwaniach życia czy w ewangelizacji (por. Konstytucje…, 96).
- Zadbać o „Dzień Przyjaźni”, który służyć będzie zbudowaniu. Poświęcić jakiś dzień lub część dnia dla realizacji konkretnych posług lub dzieł miłosierdzia, dzięki czemu jedność i miłość naszego ruchu staną się widzialne dla wszystkich wokół.
- Podjąć zobowiązanie, jako wspólnota, by zwalczać szemranie, destrukcyjną krytykę i obmowę, a zamiast tego szerzyć słowa wzajemnego zbudowania i miłości. Wzbudzać wśród członków Ruchu większą świadomość tego, jak zgubny wpływ na jedność ma szemranie.
BĄDŹMY JEDNO, aby świat uwierzył!
Wersja audio dostępna tutaj: https://youtu.be/cXAY9fUYecA